Không biết có ai thích xem phim Paddington giống Liệu không. Một chú gấu nhỏ mới sang Anh, chưa quen cuộc sống nhưng rất chịu khó làm việc. Paddington không làm một nghề cố định. Khi thì cắt tóc, lúc bán hàng, hôm lau kính, hôm lại trông trẻ. Mỗi nghề chỉ mang lại một khoản nhỏ, nhưng cộng lại thành cả cuộc sống của chú.
Rất nhiều người ngoài đời cũng giống Paddington như vậy, thu nhập đến từ nhiều hướng khác nhau. Và rồi đến mùa thuế, câu hỏi xuất hiện:
Có nhiều nguồn thu nhập như vậy thì điền Self Assessment thế nào cho đúng? Hay thậm chí là: mình có bắt buộc phải nộp Self Assessment không?
Thực tế, rất nhiều người bị phạt không phải vì trốn thuế, mà vì không biết mình thuộc diện phải nộp.
Những trường hợp bắt buộc phải nộp Self Assessment
Tự kinh doanh (self-employed) và tổng thu nhập trên £1,000/năm (kể cả làm thêm, freelance, bán hàng online, nhận tips, hoa hồng…)
Là đối tác trong partnership
Tổng thu nhập trên £150,000/năm
Bán tài sản có lãi (capital gains) và phát sinh thuế. Ví dụ: bán bất động sản, cổ phiếu, quỹ đầu tư, crypto…
Nhận Child Benefit nhưng thu nhập trên £60,000/năm → cần khai High Income Child Benefit Charge
Có các khoản thu nhập chưa bị khấu trừ thuế, như: tiền cho thuê nhà, lãi ngân hàng, cổ tức, thu nhập từ nước ngoài, tips, commission không qua PAYE
Điều đầu tiên cần hiểu khi mở Self Assessment
HMRC không hỏi bạn làm bao nhiêu nghề. Họ chỉ hỏi bạn có những loại thu nhập nào.
Vì vậy, bước quan trọng nhất là chọn đúng các mục ngay từ đầu: lương PAYE, tự kinh doanh, lãi ngân hàng, cổ tức hay thu nhập cho thuê. Chọn đúng thì hệ thống sẽ mở đúng phần cần điền, tránh sửa đi sửa lại về sau.
Thu nhập tiền lương (PAYE)
Nếu bạn đi làm công ty và được trả lương qua PAYE, bạn sẽ khai ở phần Employment.
Bạn chỉ cần nhập số liệu từ P60 hoặc P45. Phần này rất quan trọng vì ảnh hưởng trực tiếp đến số thuế đã khấu trừ và số thuế còn phải nộp thêm.
Sau đó, HMRC sẽ tự động cộng lương này với các nguồn thu khác để tính thuế cuối cùng.
Thu nhập ngoài lương (Self-employed)
Nếu bạn có bất kỳ khoản thu nào ngoài lương PAYE, bạn sẽ cần điền phần Self Employment.
Mỗi nguồn thu nhập có thể được khai riêng từng phần, giống như Paddington có nhiều nghề khác nhau, mỗi nghề một câu chuyện.
Trong mỗi phần Self Employment, bạn chỉ cần chuẩn bị ba con số:
• Tổng doanh thu trong năm
• Tổng chi phí hợp lệ
• Phần lợi nhuận (HMRC sẽ tự tính)
Bạn không cần liệt kê từng giao dịch, cũng không cần upload hóa đơn khi nộp. Điều quan trọng là số liệu phải hợp lý và có thể giải thích nếu HMRC hỏi sau này.
Thu nhập từ cho thuê nhà
Nếu bạn có thu nhập từ cho thuê nhà, hãy tick thêm phần Property income.
Ở đây, bạn sẽ điền:
• Tổng tiền thuê nhận được trong năm
• Các chi phí liên quan như sửa chữa, bảo hiểm, phí quản lý, lãi vay
Nếu bạn cho thuê phòng trong chính ngôi nhà mình ở, có thể bạn đủ điều kiện áp dụng Rent a Room allowance. Khi đó, cách khai sẽ đơn giản hơn, nhưng vẫn cần chọn đúng mục ngay từ đầu.
Lãi ngân hàng và cổ tức
Lãi từ tài khoản ngân hàng và cổ tức từ cổ phiếu không nằm trong phần Self Employment.
Chúng được khai trong phần:
• Interest: lãi ngân hàng, building society
• Dividends: cổ tức từ cổ phiếu, quỹ đầu tư
Nếu tổng số tiền nhỏ, nhiều người hay quên không khai. Nhưng nếu vượt ngưỡng cho phép, HMRC vẫn cần bạn khai đầy đủ.
Các khoản thu nhập khác
Ngoài những nguồn trên, bạn cũng có thể có:
• Thu nhập từ nước ngoài
• Các khoản thu nhập chưa bị đánh thuế khác
Những khoản này đều có mục riêng trong Self Assessment. Nguyên tắc vẫn giống nhau: khai đúng loại, điền đúng số.
Đến bước tính thuế
Khi bạn điền xong tất cả các phần liên quan, HMRC sẽ cho bạn xem bảng tính thuế. Đây là lúc bạn nên dừng lại một chút để kiểm tra lại.
Nếu con số nhìn hợp lý, bạn có thể yên tâm nộp hồ sơ.